"Elegans" homo non dicebatur cum laude, set id fere uerbum ad aetatem M- Catonis uitii non laudis fuit. II. Est namque hoc animaduertere cum in quibusdam aliis tum in libro Catonis, qui inscriptus est carmen de moribus. Ex quo libro uerba haec sunt: "Auaritiam omnia uitia habere putabant: sumptuosus, cupidus, elegans, uitiosus, inritus qui habebatur, is laudabatur"; III. ex quibus uerbis apparet "elegantem" dictum antiquitus non ab ingenii elegantia, sed qui nimis lecto amoenoque cultu uictuque esset. IV. Postea "elegans" reprehendi quidem desiit, sed laude nulla dignabatur, nisi cuius elegantia erat moderatissima. Sic M. Tullius L. Crasso et Q. Scaeuolae non meram elegantiam, sed multa parsimonia mixtam laudi dedit: "Crassus" inquit "erat parcissimus elegantium, Scaeuola parcorum elegantissimus". V. Praeterea ex eodem libro Catonis haec etiam sparsim et intercise commeminimus: "Vestiri" inquit "in foro honeste mos erat, domi quod satis erat. Equos carius quam coquos emebant. Poeticae artis honos non erat. Si quis in ea re studebat aut sese ad conuiuia adplicabat, "crassator" vocabatur.
Elegante" non si diceva di un uomo per lodarlo, ma fin quasi ai tempi di Catone quel vocabolo aveva significato di riprovazione, non già di complimento. E possiamo notare ciò, così come in molti altri scrittori, nel libro di Catone che si intitola Sentenze sui costumi1 Le testuali parole sono: "Riteniamo che avidità comprendesse tutti i vizi; il lusso, la cupidigia, Velegantia, la lussuria, la vanità, venivano tenute in pregio" dalla quale frase appare che elegans era detto nei tempi antichi chi aveva non un carattere raffinato, ma una eccessiva singolarità e stravaganza nel vestire e nel mangiare. Successivamente il termine "elegante" cessò di aver significato di riprovazione, ma non acquistò valore di elogio, a meno che la elegantia fosse assai moderata. Così Marco Tullio diede lode a Lucio Grasso e a Quinto Scevola non per la sola elegantia, ma anche perché era accompagnata da grande frugalità. Dice: "Crasso era il più semplice fra gli eleganti, Scevola il più elegante fra i semplici". Ho poi notato qua e là nello stesso libro di Catone: "era costume" dice "di andar vestiti nel Foro onestamente, a casa propria quanto bastava. Spendevano più per i cavalli che per i cuochi. L'arte poetica non era apprezzata. Se qualcuno vi si dedicava o frequentava i banchetti, era chiamato "parassita"