Ex altera parte C. Antonius, pedibus aeger quod proelio adesse nequibat, M. Petreio legato exercitum permittit. Ille cohortis veteranas, quas tumulti causă conscripserat, in fronte, post eas ceterum exercitum in subsidiis locat. Ipse equo circumiens unum quemque nominans appellat, hortatur, rogat, ut meminerint se contra latrones inermis pro patria, pro liberis, pro aris atque focis suis certare. Homo militaris, quod am- plius annos triginta tribunus aut praefectus aut legatus aut praetor cum magna gloria in exercitu fuerat, plerosque ipsos factaque eorum fortia noverat: ea conmemorando militum animos adcendebat. Sed ubi omnibus rebus exploratis Petreius tuba signum dat, cohortis paulatim incedere iubet; idem facit hostium exercitus. Postquam eo ventum est, unde a ferentariis proelium conmitti posset, maxumo clamore cum infestis signis concurrunt; pila omittunt, gladiis res geritur. Veterani pristinae virtutis memores comminus acriter instare, illi haud timidi resistunt: maxuma vi certatur.
Dall'altra parte C. Antonio, dato che non poteva presenziare alla battaglia perché malato ai piedi, affidò l'esercito al legato M. Petreio. Quello, colloca le coorti veterane, che aveva arruolato a causa del tumulto, sul davanti, dopo queste tutto l'altro esercito in aiuto. Egli stesso passando intorno a cavallo nominando ognuno per nome chiama, esorta, chiede, che si ricordino che avevano combattuto inermi contro i ladroni per la patria, per i figli, per gli altari e i loro focolari. L'uomo militare, dato che era stato più di 30 anni tribuno o prefetto o legato o pretore con grande gloria nell'esercito, aveva conosciuto la maggior parte di questi stessi e le loro valorose imprese: commemorandole infervorava gli animi dei soldati. Ma non appena esplorate tutte le cose Petreio dà il segnale con la tromba, ordina alle coorti di avanzare gradatamente; la stessa cosa fa l'esercito dei nemici. Dopo che si giunse in quella posizione, donde la battaglia potesse essere intrapresa dai soldati armati alla leggera, si lanciarono con il massimo clamore contro le insegne nemiche; lasciano andare le armi da getto, la battaglia viene svolta con le spade. I veterani memori dell'antica virtù incalzano energicamente corpo a corpo, quelli non timorosi resistono: si combatte con la massima forza.
(By Maria D. )
Versione tratta Sallustio
ANALISI GRAMMATICALE
VERBI
possum indicativo presente prima persona singolare (possum)
nequibat indicativo imperfetto tertia persona singular (nequeo) Paradigma: nĕquĕo, nĕquīs, nĕquīvi/nĕquii, nĕquītum, nĕquīre - verbo intransitivo anomalo
permittit indicativo presente tertia persona singular (permitto) Paradigma: permīttō, permīttis, permīsī, permissum, permīttĕre - verbo transitivo III coniugazione
conscripserat indicativo piuccheperfetto tertia persona singular (conscribo) Paradigma: cōnscrībō, cōnscrībis, cōnscrīpsi, cōnscrīptum, cōnscrībĕre - verbo transitivo III coniugazione
locat indicativo presente tertia persona singular (loco) Paradigma: lŏcō, lŏcās, lŏcāvī, lŏcātŭm, lŏcāre - verbo transitivo I coniugazione
circumīens participio presente nominativo maschile singolare (circumeo) Paradigma: circŭmĕo, circŭmīs, circŭmīvi/circŭmĭi, circŭmĭtum, circŭmīre - verbo transitivo anomalo
appellat indicativo presente tertia persona singular (appello) Paradigma: appellō, appellās, appellāvī, appellātum, appellāre - verbo transitivo I coniugazione
hortatur indicativo presente tertia persona singular (hortor) Paradigma: hortor, hortāris, hortātus sum, hortāri - verbo deponente I coniugazione
rogat indicativo presente tertia persona singular (rogo) Paradigma: rŏgō, rŏgās, rŏgāvī, rŏgātum, rŏgāre - verbo transitivo I coniugazione
meminerint congiuntivo perfetto tertia persona plural (memini) - Perfetto con valore di presente Paradigma: mĕmĭni, mĕminisse - verbo anomalo
certare infinito presente (certo) Paradigma: cērtō, cērtās, cērtāvī, cērtātŭm, cērtāre - verbo intransitivo I coniugazione
fuerat indicativo piuccheperfetto tertia persona singular (sum) Paradigma: sum, es, fui, -, esse - verbo intransitivo anomalo
noverat indicativo piuccheperfetto tertia persona singular (nosco) Paradigma: nōsco, nōscis, nōvi, nōtum, nōscĕre - verbo transitivo III coniugazione
conmemorando gerundio ablativo (commemoro)
adcendebat indicativo imperfetto tertia persona singular (accendo) Paradigma: accendō, accendis, accendi, accensum, accendĕre - verbo transitivo III coniugazione
exploratis participio perfetto ablativo rebus plurale (exploro) Paradigma: explōrō, explōrās, explōrāvī, explōrātŭm, explōrāre - verbo transitivo I coniugazione
dat indicativo presente tertia persona singular (do) Paradigma: dō, dās, dĕdi, dătum, dāre - verbo transitivo I coniugazione
iubet indicativo presente tertia persona singular (iubeo) Paradigma: iŭbĕo, iŭbēs, iūssi, iūssum, iŭbēre - verbo transitivo II coniugazione
facit indicativo presente tertia persona singular (facio) Paradigma: făcĭo, făcĭs, fēcī, făctum, făcĕre - verbo transitivo e intransitivo III coniugazione
ventum est indicativo perfetto tertia persona singular passivo (venio) - Impersonale Paradigma: vĕnĭo, vĕnis, vēni, ventum, vĕnīre - verbo intransitivo IV coniugazione
conmitti infinito presente passivo (committo) Paradigma: commīttō, commīttis, commīsi, commīssum, commīttĕre - verbo transitivo III coniugazione
posset congiuntivo imperfetto tertia persona singular (possum) Paradigma: possum, potes, potui, -, posse - verbo anomalo
concurrunt indicativo presente tertia persona plural (concurro) Paradigma: concurrō, concurrīs, concurrī, concursum, concurrĕre - verbo intransitivo III coniugazione
omittunt indicativo presente tertia persona plural (omitto) Paradigma: omīttō, omīttis, omīsi, omīssum, omīttĕre - verbo transitivo III coniugazione
geritur indicativo presente tertia persona singular passivo (gero) Paradigma: gĕro, gĕris, gessī, gestum, gĕrĕre - verbo transitivo III coniugazione
instare infinito presente (insto) Paradigma: instō, instās, institi, instātūrum, instāre - verbo intransitivo I coniugazione
resistunt indicativo presente tertia persona plural (resisto) Paradigma: rĕsīstō, rĕsīstis, rĕstĭti, -, rĕsīstĕre - verbo intransitivo III coniugazione
certatur indicativo presente tertia persona singular passivo (certo) - Impersonale Paradigma: cērtō, cērtās, cērtāvī, cērtātŭm, cērtāre - verbo intransitivo I coniugazione
SOSTANTIVI
C. abbreviazione di Caius (prenome)
Antonius nominativo maschile singolare (Antonius sostantivo maschile II declinazione - Antonius, Antonii)
pedibus ablativo maschile plurale (pes sostantivo maschile III declinazione - pes, peditis)
proelio dativo/ablativo neutro singolare (proelium sostantivo neutro II declinazione - proelium, proelii)
legato dativo maschile singolare (legatus sostantivo maschile II declinazione - legatus, legati)
exercitum accusativo maschile singolare (exercitus sostantivo maschile IV declinazione - exercitus, exercitus)
cohortis accusativo femminile plurale (cohors sostantivo femminile III declinazione - cohors, cohortis)
tumulti genitivo maschile singolare (tumultus sostantivo maschile IV declinazione - tumultus, tumultus)
causā ablativo femminile singolare (causa sostantivo femminile I declinazione - causa, causae)
fronte ablativo femminile singolare (frons sostantivo femminile III declinazione - frons, frontis)
exercitum accusativo maschile singolare (exercitus sostantivo maschile IV declinazione - exercitus, exercitus)
subsidiis ablativo neutro plurale (subsidium sostantivo neutro II declinazione - subsidium, subsidii)
equo ablativo maschile singolare (equus sostantivo maschile II declinazione - equus, equi)
latrones accusativo maschile plurale (latro sostantivo maschile III declinazione - latro, latronis)
liberis ablativo maschile plurale (liberi sostantivo maschile II declinazione - liberi, liberorum) - Plurale tantum
aris ablativo neutro plurale (ara sostantivo femminile I declinazione - ara, arae)
focis ablativo maschile plurale (focus sostantivo maschile II declinazione - focus, foci)
Homo nominativo maschile singolare (homo sostantivo maschile III declinazione - homo, hominis)
annos accusativo maschile plurale (annus sostantivo maschile II declinazione - annus, anni)
tribunus nominativo maschile singolare (tribunus sostantivo maschile II declinazione - tribunus, tribuni)
praefectus nominativo maschile singolare (praefectus sostantivo maschile II declinazione - praefectus, praefecti)
legatus nominativo maschile singolare (legatus sostantivo maschile II declinazione - legatus, legati)
praetor nominativo maschile singolare (praetor sostantivo maschile III declinazione - praetor, praetoris)
gloria ablativo femminile singolare (gloria sostantivo femminile I declinazione - gloria, gloriae)
exercitu ablativo maschile singolare (exercitus sostantivo maschile IV declinazione - exercitus, exercitus)
plerosque accusativo maschile plurale (plerique sostantivo maschile II declinazione - plerique, plerorum) - Pronome sostantivato
facta accusativo neutro plurale (factum sostantivo neutro II declinazione - factum, facti)
animōs accusativo maschile plurale (animus sostantivo maschile II declinazione - animus, animi)
rebus ablativo femminile plurale (res sostantivo femminile V declinazione - res, rei)
tuba ablativo femminile singolare (tuba sostantivo femminile I declinazione - tuba, tubae)
signum accusativo neutro singolare (signum sostantivo neutro II declinazione - signum, signi)
cohortis accusativo femminile plurale (cohors sostantivo femminile III declinazione - cohors, cohortis)
hostium genitivo maschile plurale (hostis sostantivo maschile III declinazione - hostis, hostis)
exercitus nominativo maschile singolare (exercitus sostantivo maschile IV declinatio - exercitus, exercitus)
ferentariis ablativo maschile plurale (ferentarius sostantivo maschile II declinatio - ferentarius, ferentarii) - Aggettivo sostantivato
proelium accusativo neutro singolare (proelium sostantivo neutro II declinatio - proelium, proelii)
clamore ablativo maschile singolare (clamor sostantivo maschile III declinatio - clamor, clamoris)
signis ablativo neutro plurale (signum sostantivo neutro II declinatio - signum, signi)
pila accusativo neutro plurale (pilum sostantivo neutro II declinatio - pilum, pili)
gladiis ablativo maschile plurale (gladius sostantivo maschile II declinatio - gladius, gladii)
res nominativo femminile singolare (res sostantivo femminile V declinatio - res, rei)
virtutis genitivo femminile singolare (virtus sostantivo femminile III declinatio - virtus, virtutis)
illis nominativo maschile plurale (ille pronome demonstrativo) - Usato come sostantivo
vi ablativo femminile singolare (vis sostantivo femminile III declinatio - vis, vis)
AGGETTIVI
aeger nominativo maschile singolare (aeger, aegra, aegrum - aggettivo I classe)
veteranas accusativo femminile plurale (veteranus, veterana, veteranum - aggettivo I classe)
ceterum accusativo maschile singolare (ceterus, cetera, ceterum - aggettivo I classe)
unūm accusativo maschile singolare (unus, una, unum - aggettivo numerale/pronominale)
quemque accusativo maschile singolare (quisque, quidque - pronome indefinito)
inermes accusativo maschile plurale (inermis, inermis, inerme - aggettivo II classe)
suis ablativo maschile plurale (suus, sua, suum - aggettivo possessivo)
militaris nominativo maschile singolare (militaris, militaris, militare - aggettivo II classe)
amplius avverbio di quantità
triginta numerale cardinale (triginta - indeclinabile)
magnā ablativo femminile singolare (magnus, magna, magnum - aggettivo I classe)
fortia accusativo neutro plurale (fortis, fortis, forte - aggettivo II classe)
omnibus ablativo femminile plurale (omnis, omnis, omne - aggettivo II classe)
paulatim avverbio di modo
maxumo ablativo maschile singolare (magnus, magna, magnum - aggettivo I classe, superlativo)
infestis ablativo neutro plurale (infestus, infesta, infestum - aggettivo I classe)
veterani nominativo maschile plurale (veteranus, veterana, veteranum - aggettivo I classe) - Sostantivato
pristinae genitivo femminile singolare (pristinus, pristina, pristinum - aggettivo I classe)
comminus avverbio di modo
acriter avverbio di modo
timidi nominativo maschile plurale (timidus, timida, timidum - aggettivo I classe)
maxuma ablativo femminile singolare (magnus, magna, magnum - aggettivo I classe, superlativo)
ALTRE FORME GRAMMATICALI
Ex preposizione ablativo
altera aggettivo pronominale ablativo femminile singolare (alter)
parte sostantivo ablativo femminile singolare (pars)
pedibus sostantivo ablativo maschile plurale (pes)
quod congiunzione causale / pronome relativo (qui, quae, quod)
ad preposizione accusativo
quod pronome relativo nominativo/accusativo neutro singolare (qui, quae, quod)
causā sostantivo ablativo femminile singolare (causa)
in preposizione accusativo
post preposizione accusativo
in preposizione ablativo
Ipse pronome intensivo nominativo maschile singolare (ipse, ipsa, ipsum)
pro preposizione ablativo
pro preposizione ablativo
pro preposizione ablativo
atque congiunzione copulativa
quod congiunzione causale / pronome relativo (qui, quae, quod)
cum preposizione ablativo
quo pronome relativo ablativo neutro singulare (qui, quae, quod)
ubi congiunzione temporale
postquam congiunzione temporale
eo pronome determinativo ablativo neutro singolare (is, ea, id)
unde avverbio di luogo
maxumo aggettivo ablativo maschile singolare (magnus)
cum preposizione ablativo
haud avverbio di negazione
maxuma aggettivo ablativo femminile singolare (magnus)