Mi Lucili, is quem servum tuum vocas, primum initium ducit ab eadem nostra natura, aeque spirat, aeque vivit, aeque decessit. Tu hodie ingenuus est, at cras servus esse poteris! bellis intestinis multos splendidissime natos fortuna depressit: nunc contemnis servum, in cuius locum tu quoque, qui eum contemnis, succcedere potes. Praeceptum meum certum est: vives cum servo tuo semper humaniter. "At ego - dicis - nullum habeo dominum". Forsitan eum habebis. Vives cum servo tuo clementer, comiter quoque, et in tuum colloquim eum admittes et in consilium et in convivium. "Ergo - dicis dubius - servos admovebo mensae meae?" Non magis quam reliquos viros lieros. Alii servi qui digni sunt cenabunt tecum, alii qui digni erunt. Cur, mi Lucili, amicum tantum in foro et in curia quaerimus? Diligenter apud te eum inenies. "Servus est", dicis. Sed fortasse liberum humanumque animum habet.
Mio Lucilio, colui che tu chiami tuo servo, trae il suo primo inizio dalla nostra stessa natura, ugualmente respira, ugualmente vive, ugualmente muore. Tu oggi sei libero, ma domani potresti essere schiavo! La sorte ha abbattuto con guerre civili molti dai nobilissimi natali: ora tu disprezzi il servo al cui posto anche tu, che lo disprezzi, puoi subentrare. Il mio insegnamento è certo: vivi con il tuo servo sempre umanamente. “ Ma io – dici – non ho alcun padrone”. Forse lo avrai. Vivi con il tuo servo in modo clemente, anche amichevole, ed ammettilo al tuo discorso e alla tua decisione ed al tuo desinare. “Dunque – dici esitante – ammetterò i servi alla mia mensa?” Non più degli altri uomini liberi. Alcuni servi che ne sono degni ceneranno con te, altri quando ne saranno degni. Perché, Lucilio mio, cercheremo un amico solo nel foro o in senato? Con l’attenzione () lo troverai presso di te. “E’ un servo”, dici. Ma forse ha un animo libero ed umano