Si qui reputaverint et quibus ego temporibus magistratus adeptus sim et quales viri idem adsequi nequiverint et postea quae genera hominum in senatum pervenerint, profecto existumabunt ne magis merito iudicium animi mei mutavisse quam ignavia omnia reliquisse maiusque commodum venturum esse ex otio meo quam ex aliorum negotiis rei publicae. Nam saepe ego audivi Q. Maxumum, P. Scipionem, praeterea civitatis nostrae praeclaros viros solitos ita dicere, cum maiorum imagines intuerentur, vehementissume sibi animum ad virtutem accendi. Scilicet constat non ceram illam neque figuram tantam vim in sese habere, sed memoria rerum gestarum eam flammam egregiis viris in pectore crescere neque prius sedari, quam virtus eorum famam atque gloriam adaequaverit. At contra quis est omnium his moribus, quin divitiis et sumptibus, non probitate neque industria cum maioribus suis contendat? Etiam homines novi, qui antea per virtutem soliti erant nobilitatem antevenire, furtim et per latrocinia potius quam bonis artibus ad imperia et honores nituntur, proinde quasi praetura et consulatus atque alia omnia huiusce modi per se ipsa clara et magnifica sint ac non perinde habeantur, ut eorum, qui ea sustinent, virtus est. (da Sallustio)
Se costoro avessero riflettuto e se in questo determinato periodo io avessi ottenuto le magistrature e se tali uomini non avessero potuto conseguire la medesima cosa e poi quelle tipologie di uomini fossero giunti in senato, penseranno senza dubbio che il giudizio del mio animo mutasse non più per merito quanto per la debolezza di lasciare tutte le cose e che dal mio ozio sarebbe scaturita un'utilità maggiore rispetto agli affari altrui per lo stato. Io infatti spesso ho ascoltato che Q. Massimo, P. Scipione, ed inoltre gli uomini famosi della nostra cittadinanza erano soliti dire così, valutando le immagini degli antenati, che in loro stessi l'animo si accendeva alla virtù. Certamente è evidente che né quella cera e né la figura avessero in sè tanta forza, ma in virtù del ricordo delle gesta agli uomini illustri cresceva nel petto quella fiamma e che non poteva essere sedata prima, che la virtù uguagliasse la loro fama e gloria. Ma di contro chi si trova tra tutti in questi costumi (in questo modo di vivere), senza che si metta in gioco con i propri antenati in ricchezza e spese, non in ingegno e rettitudine? Anche gli uomini nuovi, che prima erano soliti superare la nobiltà con la virtù, tendevano ai poteri e agli onori furtivamente e attraverso i latrocini piuttosto che con le buone arti, quindi come se la pretura ed il consolato e tutte le altre cariche di tal genere siano loro stesse illustri e magnifiche per se stesse ed ugualmente non vengano considerate, com'è la virtù di quelli, che le sostengono. (By Maria D.)