In duobus agminibus, apud viam Appiam erant tum trigemini fratres, nec ae­tate nec viribus diversi: Horatii Curiatiique fuerunt. Antiqui auctores Romanos Horatios vocaverunt, Curiatii autem Albani putati sunt. Reges duorum populorum sic decreverant: "Trigemini fratres pro sua patria dimicabunt: populus victor imperium habebit". Cum proelii signum datum est infestis armis iuvenes concurrerunt, nec periculum suum, sed publicum imperium servitiumque observaverunt. Statim concrepuerunt arma. Duo Romani corruerunt, sed tres Albani vulnerati sunt. Albani exsultaverunt, Romani autem victoriam desperaverunt. Sed unus superstes fugam simulavit; respexit deinde unum ex Albanis vidit necavitque. Hostes inclamaverunt reliquos Curiatios, sed iam Horatius, qui vicerat, secundam pugnam petebat atque alterum Curiatium occidebat. Duo superstites erant tunc, sed non viribus aequi. Nec tamen proelium fuit. Namque Romanus exsultavit atque dixit: "Duos fratres Manibus dedi; tertium causae belli immolabo atque ita Romani Albanis imperabunt!". Gladium igitur hosti superne in iugulo defìxit. (da Livio)

In due schiere, presso la via Appia c'erano allora i tre fratelli gemelli, non diversi per età e forza fisica: furono gli Orazi e i Curiazi. Gli antichi autori latini chiamarono i Romani Orazi, mentre gli Albani furono reputati Curiazi. I re dei due popoli avevano decretato così: "I tre fratelli gemelli combatteranno per la propria patria: il popolo vincitore avrà il potere". Quando fu dato il segnale di battaglia i giovani si lanciarono verso le armi nemiche, non considerarono il loro pericolo, ma il servizio ed il potere pubblico. Fecero subito crepitare le armi. due Romani crollarono, ma tre Albani furono feriti. Gli Albani esultarono, i Romani invece disperarono la vittoria. Ma un superstite simulò la fuga; guardò poi dietro vide uno degli Albani e lo uccise. I nemici chiamarono a gran voce i Curiazi che erano rimasti, ma ormai Orazio, che aveva vinto, chiedeva un secondo scontro e uccideva un altro Curiazio. C'erano allora due superstiti, ma non pari per forza fisica. Tuttavia non vi fu battaglia. Ed infatti un Romano esultò e disse: "ho consegnato nelle mani i due fratelli; immolerò il terzo per la causa della guerra e così i Romani comanderanno sugli Albani!" Dunque conficcò dall'alto verso il nemico la spada nella gola.
(By Maria D. )