Nunc multa servorum beneficiorum exempla referam et dissimilia et quaedam inter se contraria. Dedit aliquis domino suo vitam, dedit mortem, servavit dominum periturum; alius mortem domini adiuvit, alius decepit. Claudius Quadrigarius, antiquus rerum scriptor, insigne exemplum tradit. Cum obsideretur Grumentum ("Grumento", città della Lucania) et iam ad summam desperationem ventum esset, duo servi ad hostem transfugerunt. Deinde, urbe capta, passim discurrente victore, illi per nota itinera ad domum, in qua servierant, praecucurrerunt et dominam suam ante egerunt; quaerentibus, quaenam esset, professi sunt dominam suam crudelissimam ad supplicium ab ipsis duci. Illam eductam deinde extra muros summa cura celaverunt, donec ("finché") hostilis ira consideret; deinde, ut satiatus miles cito ad Romanos mores rediit, illi quoque ad suos redierunt et dominam sibi ipsi dederunt. Manumisit utrumque e vestigio illa nec indignata est ab his se vitam accepisse, in quos vitae necisque potestatem habuisset. ###
Ora riferirò molti esempi dei benefici dei servi alcuni dissimili e altri contrari tra di loro. Qualcuno diede al proprio padrone la vita, qualche altro diede la morte, qualche altro salvò il signore che stava per disperdersi; uno agevolò la morte del signore, un altro lo trasse in inganno. Claudio Quadragario, storico antico, ci tramanda un insigne esempio...(CONTINUA)